منتظر

گزارشی از چگونگی وجود اب و کیفیت عطش در واقعه کر بلا
نویسنده : ابوالحسن اصفهانی - ساعت ٧:٤٢ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٩/٢٢
 
گزارشی از چگونگی وجود آب و کیفیت عطش در واقعه کربلا
نویسنده : عبدالله حق دوست -
 

با توجه به اینکه اخیرا در برخی سایتها و ایمیلها، برخی شبهات نسبت به «کیفیت عطش و تشنگی در واقعه کربلا» و «وجود یا عدم آب در آن واقعه» مطرح شده، مطالبی اجمالی از منابع تاریخی و روایی در این زمینه تقدیم دوستان گرامی می‌‌‌شود.

 


از گزارش‏های معتبر تاریخی، چنین به دست می‌‌‏آید که سه روز قبل از شهادت امام حسین(ع)(در روز هفتم محرّم) دستوری از عبیداللَّه بن زیاد از این قرار به عمر بن سعد ابلاغ شد که: «بین حسین و آب فاصله انداز و مگذار که قطره‏ای از آن بنوشند» و این عمل را نوعی انتقام در مقابل بستن آب بر عثمان تلقی کرد!!(بلاذری، ج3، ص180)

در حالی که وقتی انقلابیون در سال 35 هجرى، عثمان را در خانه‌‌اش محاصره کردند، و مانع از رسیدن آب به وى شدند، على(ع) با تلاش فراوانى آب مورد نیاز وى را به وسیله حسنین(علیهماالسلام) براى او فرستاد.(تاریخ طبرى،ج6،ص2247 و کامل ابن اثیر،ج3، سنه35،ص278)

عمر بن سعد به مجرد دریافت این دستور، مأموریت حفاظت از آب را به عمرو بن حجاج زبیدى به همراه پانصد سوار واگذار کرد. آنان از روز هفتم تا دهم محرّم یعنى پایان جنگ با جدّیت تمام از شریعه فرات حفاظت مى نمودند که مبادا امام حسین(ع) و یارانش از آن، آب بَردارند.(الفتوح،ص887)

در این سه روز، امام(ع) و یارانش از طرق مختلف سعی در دسترسی به آب داشتند؛ زیرا تحمل تشنگی در آن بیابان سوزان -به ویژه با آن کاروان مشتمل بر زنان و کودکان- بسیار طاقت فرسا بود.

 

در برخی از گزارش‏ها چنین آمده است: امام حسین(ع) در محدوده اردوگاه خود اقدام به حفر چاه‏‌هایی کرده بود.

بنابر روایت ابن اعثم کوفى و ابن شهرآشوب، امام حسین(علیه السلام) در جلوىِ خیمه، چاهى حفر کرد که آب گوارایى داشت.

ابن اعثم کوفى در این باره اظهار مى‌‌دارد که: «چون عطش بر ایشان غالب گشت، امیرالمؤمنین حسین(ع) تَبرى برگرفت و از آن جانب که خیمه‌‌ی زنان بود از سوى قبله نوزده گام برفت، پس زمین را بکند. چشمه‌‌ی آب ظاهر شد، آبى به غایت گوارا و شیرین، اصحاب را فرمود تا آب بخورند و مشکها پر آب کردند و بازگشتند. بعد از آن، آب فرو خورد و غایب شد و دیگر آن چشمه را ندیدند».(مناقب آل ابى طالب،ج4،ص50؛ الفتوح،ص893)

اما وقتی گزارش آن به ابن زیاد رسید، او دستور شدّت عمل بیشتر و ممانعت از حفر چاه را به ابن سعد ابلاغ کرد.(الفتوح، ج5، ص91)

«... فقد بلغنی أن الحسین یشرب الماء هو و أولاده و قد حفروا الآبار و نصبوا الاعلام فانظر إذا ورود علیک کتابی هذا فامنعهم من حفر الآبار ما استطعت و ضیق علیهم و لا تدعهم یشربوا من ماء الفرات قطرة واحدة».

 

همچنین گزارشی از حمله شبانه حضرت عباس(ع) به همراه سی سوار و بیست پیاده به پرچمداری نافع بن هلال به فرات در منابع معتبر نقل شده است. آنان پس از درگیری با گروه عمرو بن حجاج، موفق به پر کردن بیست مشک آب می‌‌‏شوند.(وقعة الطف، ص152).

زمان دقیق این گزارش نقل نشده است؛ اما در آن عبارت «ولمّا اشتدّ علی الحسین و أصحابه العطش»(وقتی تشنگی بر حسین(ع) و یارانش فشار آورد) آمده است.

برخی از گزارش‏ها حکایت از ریختن آب از سوی امام(ع) بر چهره خواهرش زینب(س) در روز عاشورا دارد؛ زیرا وقتی او اَشعار آن حضرت مبنی بر نزدیک بودن شهادتش را شنید، از حال رفته بود.(تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 244؛ وقعة الطف، ص201؛ لهوف، ص 104).

این گزارش اجمالاً دلالت بر وجود آب در شب عاشورا می‌‌‏‌‌کند؛ علامه مجلسی(در بحارالانوار) مسأله عدم مضیقه آب را در صبح روز عاشورا -حتی برای آشامیدن- با صراحت بیشتری مطرح می‌‌‏کند. در این گزارش چنین آمده است:

«ثُمَّ قَالَ لِأَصْحَابِهِ قُومُوا فَاشْرَبُوا مِنَ الْمَاءِ یَکُنْ آخِرَ زَادِکُمْ وَ تَوَضَّئُوا وَ اغْتَسِلُوا وَ اغْسِلُوا ثِیَابَکُمْ لِتَکُونَ أَکْفَانَکُمْ ثُمَّ صَلَّى بِهِمُ الْفَجْر»؛(بحارالانوار، ج 44، ص 316). «سپس امام(ع) به اصحاب خود فرمود: برخیزید و آب بنوشید که آخرین آذوقه شما از دنیا است و وضو بگیرید و غسل کنید و لباس‏های خود را با آن بشویید تا کفن‏‌های شما باشد. آن‏‌‌گاه امام(ع) نماز صبح را با آنان به جماعت خواند».

از عبارت «یکن آخر زادکم» و نیز از گزارش‏‌‌های مربوط به روز عاشورا چنین استفاده می‌‌‏‌شود که پس از اتمام این ذخیره‌‌ی آبی، دیگر دسترسی به آب می‌‌سّر نشد و امام(ع) و یاران و خاندانش در آن گرمای طاقت فرسای کربلا تا هنگام شهادت، علاوه بر مبارزه سنگین با دشمن، با تشنگی شدید نیز دست به گریبان بودند.

علامه مجلسی(ره) در ادامه گزارش خود سخن از ریشخند یکی از لشکریان عمر بن سعد به نام تمیم بن حصین خزاری به می‌‌ان آورده که می‌‌‏گوید:

«ای حسین، و ای یاران حسین! آیا به آب فرات نمی‌‏نگرید که چگونه همانند شکم مار می‌‌‏درخشد؛ به خداوند سوگند از آن قطره‌‌‏ای نخواهید آشامید تا آنکه مرگ را دریابید!»(بحارالانوار،ج44، ص317).

حرّ نیز در روز عاشورا و در هنگام نصیحت به کوفیان، آنان را به جهت ممانعت از دسترسی امام(ع) و یارانش به آب فرات توبیخ کرده است.(انساب الاشراف، ج3، ص189؛ الارشاد، ص453).

همچنین گزارش تلاش امام(ع) برای به دست آوردن آب و ممانعت شمر از آن و ریشخند او به آن حضرت و نفرین امام(ع) بر او در برخی از منابع آمده است.(ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین،ص86؛ به نقل از: بحارالانوار، ج45، ص51).

علامه مجلسی(ره) روایتی را نقل می‌‌‏کند که مضمون آن؛ درخواست حضرت عباس برای مبارزه و مأمور شدن او از طرف امام(ع) به منظور آوردن آب برای اطفال و کودکان حرم می‌‌‏باشد. همان‏گونه که مشهور است، حضرت عباس(ع) موفق به آورن آب نشد و در راه بازگشت به شهادت رسید.(بحارالانوار، ج 45، ص 41 و 42).